Derleme Makalesi | Açık Erişim
Uluslararası Psiko-Sosyal Eğitim Araştırmaları Dergisi 2026, Clt. 6(10) 122-138
Davranışsal İktisat Perspektifinden Ekonomik Karar Almanın Psikolojik Temelleri: Eğitimin Rolü
ss. 122 - 138
Yayın Tarihi: Haziran 30, 2026 | Görüntüleme Sayısı: 0/0 | İndirilme Sayısı: 0/0
Özet
Bu çalışma, davranışsal iktisat perspektifinden ekonomik karar almanın psikolojik temellerini ve eğitimin bu süreçteki rolünü kavramsal düzeyde incelemektedir. Geleneksel iktisat teorisinin rasyonel birey varsayımının gerçek karar alma davranışlarını açıklamakta yetersiz kaldığı noktadan hareket eden çalışmada, beklenti teorisi başta olmak üzere davranışsal iktisadın temel yaklaşımları çerçevesinde ekonomik karar almayı etkileyen bilişsel yanlılıklar ve psikolojik süreçler ele alınmaktadır. Aşırı güven, sürü davranışı, belirsizlikten kaçınma ve pişmanlıktan kaçınma gibi bilişsel yanlılıkların bireylerin ekonomik kararlarını nasıl biçimlendirdiği tartışılmakta, ardından eğitimin bu yanlılıklar ve ekonomik karar üzerindeki rolü uluslararası ve Türkiye literatüründen elde edilen bulgular çerçevesinde değerlendirilmektedir. Literatür bulguları, eğitim düzeyi ile ekonomik karar kalitesi arasında genel olarak pozitif bir ilişki bulunduğunu göstermekle birlikte, bu ilişkinin doğrusal ve tek yönlü olmadığını; eğitimin bazı bilişsel yanlılıkları zayıflatırken bazılarını güçlendirebildiğini ve bilgi sahibi olmanın her zaman daha rasyonel ekonomik davranışlara dönüşmediğini ortaya koymaktadır. Bu sonuçlar, eğitim ile ekonomik karar alma arasındaki ilişkinin yalnızca bilgi düzeyi üzerinden değil, bilişsel farkındalık, psikolojik süreçler ve karar alma mekanizmaları üzerinden şekillenen çok katmanlı bir yapı sergilediğini göstermektedir. Kavramsal bir derleme niteliği taşıyan bu çalışmanın, davranışsal iktisat, psikoloji ve eğitim literatürlerinin kesişiminde gelecekte yapılacak ampirik çalışmalar için teorik bir çerçeve sunması beklenmektedir.
Anahtar kelimeler: Davranışsal iktisat, ekonomik karar alma, bilişsel yanlılıklar, eğitim
APA 7th edition
Cetin, C.N., & Akbulut, E.Y. (2026). Davranışsal İktisat Perspektifinden Ekonomik Karar Almanın Psikolojik Temelleri: Eğitimin Rolü. Uluslararası Psiko-Sosyal Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(10), 122-138.
Harvard
Cetin, C. and Akbulut, E. (2026). Davranışsal İktisat Perspektifinden Ekonomik Karar Almanın Psikolojik Temelleri: Eğitimin Rolü. Uluslararası Psiko-Sosyal Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(10), pp. 122-138.
Chicago 16th edition
Cetin, Cemre Nur and Ebru Yilmaz Akbulut (2026). "Davranışsal İktisat Perspektifinden Ekonomik Karar Almanın Psikolojik Temelleri: Eğitimin Rolü". Uluslararası Psiko-Sosyal Eğitim Araştırmaları Dergisi 6 (10):122-138.
Abdullaeva, B. S., Abdullaev, D., Djuraeva, L., Sagdullaeva, D. K., & Kholikov, A. (2025). Applications of Behavioral Economics and Neuroeconomics in Mental Health. Iranian Journal of Psychiatry, 20(1). https://doi.org/10.18502/ijps.v20i1.17404
Adil, M., Singh, Y., & Ansari, Mohd. S. (2022). How financial literacy moderate the association between behaviour biases and investment decision? Asian Journal of Accounting Research, 7(1), 17-30. https://doi.org/10.1108/AJAR-09-2020-0086
Akkoç, S., Yıldırım, H. H., Akbaba, A. N. B., & Kutbay, A. (2024). Finansal Okuryazarlık ve Finansal İyi Olma Hali Alınan Eğitimler Sonucunda Değişir mi? Finans ve Bankacılık Lisans Programı Öğrencileri Üzerine Ampirik Bir Çalışma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 27(2), 696-708. https://doi.org/10.29249/selcuksbmyd.1526240
Ashfaq, M., Shafique, A., & Selezneva, V. (2023). Exploring the missing link:Financial literacy and Cognitive biases in Investment Decisions. Journal of Modelling in Management, 19(3), 871-898. https://doi.org/10.1108/JM2-11-2022-0266
Atak, O. (2025). Finansal Okuryazarlık Düzeyinin Psikolojik Önyargılar ile İlişkisi: Konaklama İşletmeleri Çalışanları Üzerine Bir Araştırma. Turkish Studies - Economics, Finance, Politics, 20.
Baker, H. K., Kumar, S., Goyal, N., & Gaur, V. (2019). How financial literacy and demographic variables relate to behavioral biases. Managerial Finance, 45(1), 124-146. https://doi.org/10.1108/MF-01-2018-0003
Baker, H. K., & Ricciardi, V. (2014). How Biases Affect Investor Behaviour. The European Financial Review, (7-10). https://papers.ssrn.com/abstract=2457425
Banerjee, A. V. (1992). A Simple Model of Herd Behavior. The Quarterly Journal of Economics, 107(3), 797-817. https://doi.org/10.2307/2118364
Baraz, E. H., & Dikbaş-Çavuş, T. (2025). Finansal Risk Algısının Yatırımlarda Davranışsal Finans Eğilimi Üzerindeki Etkisinde Finansal Okuryazarlığın Aracı Rolü. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 7(4), 1074-1084. https://doi.org/10.33712/mana.1586746
Barberis, N., & Thaler, R. (2003). A survey of behavioral finance. Handbook of the Economics of Finance, 1(Part B), 1053-1128.
Bikhchandani, S., Hirshleifer, D., & Welch, I. (1992). A Theory of Fads, Fashion, Custom, and Cultural Change as Informational Cascades. Journal of Political Economy, 100(5), 992-1026.
Carpena, F., Cole, S., Shapiro, J., & Zia, B. (2019). The ABCs of financial education: Experimental evidence on attitudes, behavior, and cognitive biases. Management Science, 65(1), 346-369. https://doi.org/10.1287/mnsc.2017.2819
Chowdhury, N. T., Mahdzan, N. S., & Rahman, M. (2026). Impact of behavioural biases on stock market participation in the context of emerging markets: The moderating role of financial knowledge. South Asian Journal of Business Studies, 15(1), 100-121. https://doi.org/10.1108/SAJBS-07-2023-0250
Çeti̇ner, M., Ayhan-Gökcek, H., & Turp-Gölbaşı, B. (2019). DAVRANIŞSAL FİNANS PERSPEKTİFİNDEN YATIRIMCI DAVRANIŞLARI ÜZERİNE BİR İNCELEME. Uluslararası Bankacılık, Ekonomi ve Yönetim Araştırmalar Dergisi, 2(1).
Devenow, A., & Welch, I. (1996). Rational herding in financial economics. European Economic Review, 40(3-5), 603-615. https://doi.org/10.1016/0014-2921(95)00073-9
Edison, E. D., & Aisyah, H. (2023). The Effect of Regret Experienced in Investment Decision: An Experimental Study. International Journal of Asian Business and Management, 2(1), 85-98. https://doi.org/10.55927/ijabm.v2i1.3203
Ellsberg, D. (1961). Risk, Ambiguity, and the Savage Axioms. The Quarterly Journal of Economics, 75(4), 643-669. https://doi.org/10.2307/1884324
Er, F., Temizel, F., Özdemir, A., & Sönmez, H. (2014). Lisans Eğitim Programlarının Finansal Okuryazarlık Düzeyine Etkisinin Araştırılması: Türkiye Örneği. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(4). https://doi.org/10.18037/ausbd.00957
Fehr, E., & Schmidt, K. M. (1999). A Theory of Fairness, Competition, and Cooperation. The Quarterly Journal of Economics, 114(3), 817-868.
Fettahoğlu, S. (2015). Hane Halkının Finans Eğitimi ve Finansal Okuryazarlık Düzeyleri Üzerine Kocaeli’nde Bir Araştırma. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (67), 101-116. https://doi.org/10.25095/mufad.396581
García, M. J. R. (2013). Financial Education and Behavioral Finance: New Insights into the Role of Information in Financial Decisions. Journal of Economic Surveys, 27(2), 297-315. https://doi.org/10.1111/j.1467-6419.2011.00705.x
Georgiou, E. (2025). Behavioral Economics in Strategic Investment Decision-Making: A Critical Review. International Journal of Scientific Research and Modern Technology, 109-117. https://doi.org/10.38124/ijsrmt.v4i8.751
Gigerenzer, G., & Gaissmaier, W. (2011). Heuristic Decision Making. Annual Review of Psychology, 62(1), 451-482. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-120709-145346
Herlianti, E., Nugraha, Disman, Supriyatna, Y., & Purnamasari, I. (2024). Cognitive Biases in Investment Decision: Do Education and Income Make a Difference? Dinamika Pendidikan, 19(2), 257-269. https://doi.org/10.15294/dp.v19i2.20991
Kahneman, D. (2011). Thinking, fast and slow. Farrar, Straus and Giroux.
Kahneman, D., & Tversky, A. (1979). Prospect Theory: An Analysis of Decision under Risk. Econometrica, 49(2), 263-292.
Kaiser, T., & Lusardi, A. (2024). Financial Literacy and Financial Education: An Overview (NBER Working Paper Series Working Paper 32355).
Kavlakoğlu, A., & Ulusoy, T. (2025). Davranışsal Finans Bağlamında Bireylerin Finansal Kararları Üzerine Bir İnceleme. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 14(5), 2752-2775. https://doi.org/10.15869/itobiad.1705246
Klapper, L., & Lusardi, A. (2020). Financial literacy and financial resilience: Evidence from around the world. Financial Management, 49(3), 589-614. https://doi.org/10.1111/fima.12283
Knoll, M. A. Z. (2010). The Role of Behavioral Economics and Behavioral Decision Making in Americans’ Retirement Savings Decisions. Social Security Bulletin, 7(4), 1-23.
Loerwald, Dirk., & Stemmann, A. (2016). Behavioral finance and financial literacy. Içinde C. Aprea, E. Wuttke, K. Breuer, N. K. Koh, P. Davies, B. Greimel-Fuhrmann, & J. S. Lopus (Ed.), International Handbook of Financial Literacy. Springer Singapore. https://doi.org/10.1007/978-981-10-0360-8
Lusardi, A., & Mitchell, O. S. (2014). The Economic Importance of Financial Literacy: Theory and Evidence. Journal of Economic Literature, 52(1), 5-44. https://doi.org/10.1257/jel.52.1.5
Merkle, C. (2017). Financial overconfidence over time: Foresight, hindsight, and insight of investors. Journal of Banking & Finance, 84(C), 68-87.
Merter, A. K., & Balcıoğlu, Y. S. (2025). Financial literacy and decision-making: The impact of knowledge gaps on financial outcomes. Borsa Istanbul Review, 25, 101-108. https://doi.org/10.1016/j.bir.2025.07.010
Nofsinger, J. R. (2014). Yatırım Psikolojisi (S. Gazel, Çev.; 5.). Nobel Akademik Yayıncılık.
Novianggie, V., & Asandimitra, N. (2019). The Influence of Behavioral Bias, Cognitive Bias, and Emotional Bias on Investment Decision for College Students with Financial Literacy as the Moderating Variable. International Journal of Academic Research in Accounting, Finance and Management Sciences, 9(2), 92-107. https://doi.org/10.6007/IJARAFMS/v9-i2/6044
Öztopçu, D., & Aytekin, S. (2017). Bireysel Yatırım Kararlarının Davranışsal Finans Açısından Değerlendirilmesi ve Balıkesir İlinde Bir Uygulama. Akademik Bakış Dergisi, (61). https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/383747
Pompian, M. (2006). Behavioral Finance and Wealth Management: How to Build Optimal Portfolios for Private Clients. John Wiley & Sons. https://ideas.repec.org//a/kap/fmktpm/v21y2007i4p491-492.html
Rabin, M., & Thaler, R. H. (2001). Anomalies: Risk Aversion. Journal of Economic Perspectives, 15(1), 219-232. https://doi.org/10.1257/jep.15.1.219
Sever, E., Çeti̇ner, M., & Paksoy, M. (2020). BİREYSEL YATIRIM KARARLARI İLE DAVRANIŞSAL FİNANS EĞİLİMLERİNİN İLİŞKİSİ: İMALAT VE HİZMET SEKTÖRLERİNDE BİR ARAŞTIRMA. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 49(2), 9-40.
Shefrin, H., & Statman, M. (2000). Behavioral Portfolio Theory. The Journal of Financial and Quantitative Analysis, 35(2), 127-151.
Simon, H. A. (1955). A Behavioral Model of Rational Choice. The Quarterly Journal of Economics, 69(1), 99-118. https://doi.org/10.2307/1884852
Suresh, G. (2024). Impact of Financial Literacy and Behavioural Biases on Investment Decision-making. FIIB Business Review, 13(1), 72-86. https://doi.org/10.1177/23197145211035481
Thaler, R. (1980). Toward a positive theory of consumer choice. Journal of Economic Behavior & Organization, 1(1), 39-60.
Thaler, R. (1985). Mental Accounting and Consumer Choice. Marketing Science, 4(3), 199-214.
Thaler, R., & Sunstein, C. (2008). NUDGE: Improving Decisions About Health, Wealth, and Happiness. Penguin.
Thomas, A., & Spataro, L. (2018). Financial Literacy, Human Capital and Stock Market Participation in Europe. Journal of Family and Economic Issues, 39(4), 532-550. https://doi.org/10.1007/s10834-018-9576-5
Tversky, A., & Kahneman, D. (1981). The framing of decisions and the psychology of choice. Science. Science, 211(4481), 453-458.
West, J. (2012). Financial literacy education and behaviour unhinged: Combating bias and poor product design. International Journal of Consumer Studies, 36(5), 523-530. https://doi.org/10.1111/j.1470-6431.2012.01118.x
Yıldırım, D., & Özbek, A. (2021). Erken Dönem Ekonomi Eğitimi ve Finansal Sosyalizasyonun Finansal Okuryazarlık Düzeyine Etkisi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(2), 694-710. https://doi.org/10.32709/akusosbil.860749
Zeelenberg, M. (1999). Anticipated regret, expected feedback and behavioral decision making. Journal of Behavioral Decision Making, 12(2), 93-106. https://doi.org/10.1002/(SICI)1099-0771(199906)12:2%253C93::AID-BDM311%253E3.0.CO;2-S
